Neptun
Eng uzoq sayyora: Quyoshdan Yerga qaraganda 30 baravar uzoqdagi shamolli muz giganti, 1846-yilda teleskopda koʻrilishidan oldin hisob-kitob orqali topilgan.
3D atlasda ochish →Bu nima?
Neptun Quyoshdan sakkizinchi va eng uzoqdagi sayyora. U Quyoshdan taxminan 4,5 milliard km uzoqlikda, yaʼni Yerga nisbatan qariyb 30 baravar uzoqda aylanadi. Yorugʻlik tezligida harakatlansa ham, quyosh nuri u yerga taxminan toʻrt soatda yetib boradi.
Uran singari Neptun ham muz giganti: Yerdan taxminan toʻrt baravar keng, kichik toshli yadro ustida “muzsimon” moddalarning (suv, metan va ammiak) issiq va zich suyuqligi joylashgan. Uning havosi asosan vodorod va geliydan, ozgina metandan iborat; metan boshqa ranglarni yutib, koʻk rangni qaytaradi. Voyager 2 olgan mashhur suratlarning koʻpida sayyora haqiqatdagidan toʻqroq koʻk koʻrinadi, chunki jamoa bulutlarni yaxshiroq koʻrsatish uchun tasvir kontrastini oshirgan.
Neptun Quyosh tizimidagi eng shamolli olam: muzlagan metan bulutlari uning ustida soatiga 2 000 km dan ortiq tezlikda yeladi.
Asosiy raqamlar
| Neptun | |
|---|---|
| Ekvatorial radiusi | 24 764 km (Yernikidan 3,9 baravar) |
| Massasi | 1,024 × 10²⁶ kg (Yernikidan 17,1 baravar) |
| Oʻrtacha zichligi | 1 638 kg/m³ |
| Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi | 4 515 mln km (30,18 a.b.) |
| Yili (bir aylanishi) | 164,8 Yer yili |
| Sutkasi (oʻz oʻqi atrofida bir aylanishi) | 16,11 soat |
| Oʻqining ogʻishi | 28,3° |
| Oʻrtacha harorati (1 bar sathida) | taxminan −200 °C |
| Yoʻldoshlari | 16 ta |
| Halqalari | bor, kamida beshta asosiy halqa |
Buni qayerdan bilamiz?
Neptun matematika yordamida topilgan birinchi sayyora. Astronomlar Uran kutilganidek harakatlanmayotganini, goʻyo uni koʻrinmas bir jism tortayotganini payqashgan. Urben Leverye bu koʻrinmas sayyora qayerda boʻlishi kerakligini hisoblab chiqdi, 1846-yil 23-sentabrda esa Iogann Gotfrid Galle qidiruvning birinchi kechasidayoq Neptunni bashorat qilingan joy yaqinida topdi. Jon Kouch Adams ham shunga oʻxshash bashorat qilgan edi.
Neptunning massasi yoʻldoshlarining orbitalaridan va u yerga borgan yagona apparat, Voyager 2 ning yoʻlidan topilgan. Voyager 2 Neptun yonidan 1989-yil yozida uchib oʻtdi. U butun Yer sigʻib ketadigan kattalikdagi boʻron, Katta Qora Dogʻni suratga oldi va sayyora magnit maydonining aylanishidan Neptun sutkasining uzunligini, 16,11 soatni oʻlchadi.
Ajoyib, lekin rost
- Galileo Galiley Neptunni 1612 va 1613-yillarda koʻrgan, lekin uni qoʻzgʻalmas yulduz deb yozib qoʻygan; bu uning sayyora ekani aniqlanishidan ikki asrdan koʻproq oldin edi.
- Neptunda bir yil 164,8 Yer yiliga teng. Neptun kashf etilganidan beri birinchi toʻliq aylanishini faqat 2011-yilda yakunladi.
- Neptunning eng katta yoʻldoshi Triton sayyoraning aylanishiga teskari yoʻnalishda aylanadi. Bu Neptun uni oʻzi hosil qilmagani, balki tutib olganini koʻrsatadi. Triton sirtidagi harorat taxminan −235 °C, shunga qaramay Voyager 2 u yerda muzni 8 km dan baland otayotgan geyzerlarni koʻrgan.
- 1989-yilda koʻrilgan Katta Qora Dogʻ keyinchalik yoʻqolib ketdi, ammo sayyoraning boshqa joylarida yangi boʻronlar paydo boʻldi.
- Neptun halqalari orasida Galle, Leverye va Adams nomli halqalar bor, ular kashfiyot tarixidagi odamlar sharafiga atalgan.
Atlasda qayerda?
Qidiruvga Neptun deb yozing yoki Neptun havolasini bosing: kamera sayyoraning hozirgi joyiga uchadi, Quyosh tizimi qatlami uni bugungi sana uchun hisoblaydi. Uning ichki qoʻshnisi Uran; undan narida mitti sayyora Pluton va Koyper kamari joylashgan, ular haqida Quyosh tizimi maqolasida oʻqing.