Cosmic Atlas

Cosmic Atlas › Maqolalar › Masofa birliklari

Masofa birliklari

Astronomlar fazoni astronomik birlik, yorugʻlik yili va parsekda oʻlchaydi. Bir parsek taxminan 3,26 yorugʻlik yili; butun atlas parsekda ishlaydi.

3D atlasda ochish →

Bu nima?

Kosmos uchun kilometr juda mayda birlik. Eng yaqin yulduzgacha boʻlgan masofani kilometrda yozsangiz, oʻn toʻrt xonali son chiqadi. Shuning uchun astronomlar uchta kattaroq «chizgʻich» ishlatadi va bu atlas uchalasini ham koʻrsatadi.

Kattaroq masshtablar uchun odatiy oldqoʻshimchalar qoʻshiladi: kiloparsek (kpk) 1 000 pk, megaparsek (Mpk) bir million pk, gigaparsek (Gpk) bir milliard pk.

Buni qayerdan bilamiz?

Avvallari astronomik birlik sayyoralar harakatidan oʻlchangan. Radar va kosmik apparatlarni kuzatish uni shunchalik aniq qildiki, 2012-yilda Xalqaro astronomiya ittifoqi (IAU) uni shunchaki aniq metrlar soni sifatida belgilab qoʻydi. Yorugʻlik tezligi ham SI tizimida aniq qiymatga ega (299 792 458 m/s), shuning uchun yorugʻlik yili bevosita undan kelib chiqadi.

Parsek geometriyadan kelib chiqqan. Yer Quyosh atrofida aylanganda yaqin yulduz uzoq fonga nisbatan biroz siljigandek koʻrinadi. Bu yillik siljishning yarmi parallaks burchagi deyiladi. Bir parsek uzoqlikdagi yulduz bir yoy sekundiga siljiydi: bu taxminan 4 km narida turgan tanganing kengligi. 2015-yilda IAU parsekni astronomik birlikka bogʻladi, shuning uchun u ham endi aniq birlik.

Ajoyib, lekin rost

Atlasda qayerda?

Atlasda hamma narsa parsekda saqlanadi. Pastdagi masshtab chizigʻi birlikni oʻzi tanlaydi: Quyosh yonida a.b., keyin pk, kpk, Mpk va Gpk. Chiziq ostida yorugʻlik bu masofani qancha vaqtda bosib oʻtishi ham yoziladi, masalan «yorugʻlik kuni» yoki «ming yorugʻlik yili». Maʼlumot kartasi masofani xuddi shu birliklarda koʻrsatadi, yulduzlar uchun qavs ichida yorugʻlik yilini ham qoʻshadi.

Sinab koʻring: Proxima Centauri (1,30 pk), keyin Sirius (2,64 pk), Hulkar (135 pk), Andromeda galaktikasi (0,78 Mpk) va nihoyat milliardlab parsekka choʻzilgan DESI galaktikalariga uching. Bunday masofalarda oʻtmishga qarash vaqti haqida ham oʻqing: uzoq galaktikalar nuri juda qadimiy.

Bogʻliq maqolalar

Manbalar

Barcha maqolalar